TÜRKSOY VE 2017 MOLLA PENAH VAGİF YILI.

06.03.2017
Songül DÜNDAR

Yazan: Songül DÜNDAR

TÜRKSOY VE 2017 MOLLA PENAH VAGİF YILI…

TÜRKSOY “Türk Dünyasının UNESCO özdeşi olduğunu biliyor muydunuz? Evet, aynen öyle…
Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı olan TÜRKSOY, Türk dil ailesine ait dilleri konuşan Türk nüfusuna sahip ülkeler ve topluluklar arası uluslararası kültür örgütüdür. Eski adı "Türk Kültür ve Sanatları Ortak Yönetimi"'dir. TÜRKSOY'un şu andaki mevcut genel sekreteri, eski Kazakistan Kültür Bakanı olan Düsen Kaseinov'dur. TÜRKSOY'un genel merkezi Ankara, Türkiye'de bulunmaktadır.
Örgüt, kökenini Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkiye ve Türkmenistan kültür bakanlarının ortak bir kültür çerçevesinde işbirliği bağlılıklarını ilan ettikleri Bakü ve İstanbul’da 12 Temmuz 1993 tarihinde Almatı’da imzalanan anlaşma ile TÜRKSOY olarak kurulmuştur.

1996'da, TÜRKSOY ile UNESCO arasında karşılıklı istişareler ve karşılıklı temsil içeren resmî işbirliği kuruldu.
2017 yılı UNESCO ve TÜRKSOY tarafından Molla Penah Vaqif ‘in doğumunun 300. yılı nedeniyle “Molla Penah Vaqif” anma yılı olarak ilan etmiştir. Bu çerçevede Şair Molla Penah Vaqif’i anlatan çeşitli etkinlikler düzenlenmiştir ve düzenlenmektedir. Bunlardan birisi; TÜRKSOY’un Ankara’daki merkezinde 2 Mart 2017 Perşembe günü düzenlenmiştir. Benim de davet edildiğim ve katılıp bizzat izlediğim Molla Penah Vagif Yılı açılış töreni, Türksoy’a üye devletlerin üst düzeyde temsil edilmesiyle açıldı.
İlk olarak; TRT Ankara Radyosu Çok Sesli Korosu, şef Elnara Kerimova yönetiminde “Molla Penah Vagif” in koşma türündeki “Durnalar” adlı eseri seslendirildi. Çok anlamlı ve güzeldi. Vagif’e ait bu şiirin üç bendini buraya alıyorum.
DURNALAR
Bir zaman havada qanad saxlayın
Sözüm vardır menim size durnalar
Qatarlaşıp ne diyardan gelirsiz
Bir xeber verseniz bize durnalar
……………………………………………….
Men sevmişem ala gözün sürmesin
Bednezer kesiben ziyan vermesin
Sağın gezin laçın gözü görmesin
Qorxuram safnızı boza durnalar

Nazenin nazenin edersiz avaz
Ruhlanır tazelenir olur sarafraz
Vagif’in de gönlü çok eder pervaz
Herdem sizin ile geze durnalar

TRT Çoksesli Korosunun “Molla Penah Vagif”in bu şiirini seslendirmesinden sonra, Molla Penah Vaqif’in eserlerinden oluşan kitap sergisi açıldı. Molla Penah Vagif’in hayatını anlatan film izlendi. TÜRKSOY’a üye ülkelerden Bilim ve Kültür adamları hayatını ve sanatını anlattılar. Bu konuşmacılar; TÜRKSOY Genel Sekreteri Düsen Kaseinov(Kazakistan) , Vagif Aliyev (Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanı 1. Yardımcısı), Günay Efendiyeva (Uluslararası Türk Kültür ve Mirası Vakfı Başkanı), Faig Bağırov (Azerbaycan Cumhuriyeti Türkiye Büyükelçisi), Prof.Dr. Ahmet Bican Ercilesun (Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi), Ord. Prof: İsa Hebbibbeyli (Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Başkanı), Şair Ali Akbaş (Avrasya Yazarlar Birliği), Doç. Dr. Cıldız İsmailova (Karabük Üniversitesi, Kırgız- Cengiz Aytmatov Kültür Kürsüsü), Prof. Dr. Kerim Tahirova (Azerbaycan Milli Kütüphane Başkanı) ve Doç. Dr. Asker Turganbayev (Türksoy Kazakistan Temsilcisi)

Bir gün arayla hem Ankara’da, hem de Sakarya’da “Şair Molla Penah Vagif” hakkında öğrendiklerimizi Azerbaycan Türkçesiyle ve kendi anlatımlarıyla şöyle özetleyebiliriz.
“Molla Penah Vaqif (1717-1797) – XVIII. Yüzyıl, Azerbaycan şairi, meşhur siyasi ve ictimai xadim, Qarabağ xanı İbrahimxelil xan Cavanşirin baş veziridir.
Vaqif; 1717-ci ilde Qazax yaxınlığındakı Salahlı kendind? anadan olmuşdur. Bellidir ki, onun babası Süleyman, atası Mehdi, anası is? Ağqız adını daşımışlar. P?nah yaxşı tehsil görmüşdü. O, fars vereb dillerinde yaxşı danışır, astronomiya, riyaziyyat, musiqi ve poetika üzre geniş bilgiye malik idi. Vaqif tehsilini Qazaxda, sonra ise Qarabağda mescid nezdind? fealiyyet gösteren medresede ders demiş ve ele burada da Molla Penah adını almışdır.

XVIII esrin ortalarında Gürcüstan serheddinde gerginlik yaranır ve bir çox aileler Qazaxdan Qarabağ ve Gencey'e köçürülürler. Vaqifin ailesi de köçkünlerin arasında idi.
Qarabağa geldikden az sonra Vaqif Terterbasardan Şuşaya köçür. Burada mekteb açan şair tez bir zamanda şeher sakinleri arasında hem gözel müellim, hem de istedadlı şair kimi tanınmağa başlayır. Şairin şöhreti Qarabağ hakimi İbrahimxelil xana çatır ve onu saraya devet edirler.
Vaqifin dwrin ağıl ve zekasından heyret egelen xan ona sarayda qalıb işlemek teklifi verir.
O, evvelce eşik ağası, yeni, daxili işler naziri, daha sonra ise baş vezir kimi fealiyyet göst?ribdir.
Vaqif; Molla Veli Vidadi, Hüseyn xan Müştaq, Ağqız oğlu Piri kimi şairlerle dostluq etmişdir. Onun en yaxın dostu ise heç şübhesiz, hemyerlisi ve bezi menbelere esasen, uzaq qohumu Vidadi olub. Vaqif öz qızlarını Vidadinin oğlanlarına ere vermişdir. Onların müşairesi (şeirleşmesi) her iki şairin yaradıcılığında mühüm yer tutur.
Vaqifin yaxın dostlarından biri – Hüseyn xan Müştaq 22 il Şeki xanı olmuşdu, Vaqifin onunla da şeirleşdiyi bellidi.
Vaqif şerq şiirinin bütün klassik formalarından istifade edib. O, qezel, tecnis, müxemmes, müstezad, müeşşere, müşaire, mesnevi ve mersiyeler yazıb. Ancaq onun yaradıcılığının böyük bir qismi, aşıq poeziyasından götürülmüş qoşma növünde yazılmış şeirler teşkil edir. Hemin şeirlerin dili xalqın canlı danışığına çox yaxındır. Vaqif ereb ve fars menşeli sözlerden bacardıqca az istifade etmişdir.
Vaqif aşıq mühitinde böyümüşdü ve kütlenin zövq ve telabatını yaxşı bilirdi. Onun yaradıcılığında qoşmanın böyük yer tutmasını da ele bununla bağlamaq olar. Meseleye başqa terefden yanaşanda ehtimal etmek olar ki, kendi yazdığı "Divan"ı itdikden sonra, şairin yalnız xalqın hafizesinde qalan şeirleri yazıya alınıb. Bunlar ise esas etibarile qoşmalar olabilerdi.
Vakif, Azerbaycan şairlerinin böyük ekseriyyetinin şeirlerine xas olan sufi-mistik remzlerd?n tamamile azaddır. Vaqif öz eserlerinde heyat eşqini, meşuqesinin gözelliyini, hicranın acısını ve vüsalın şirinliyini inandırıcı bir terzde terennüm edir.
Şair öz eserlerinin bütöv bir qismini Azerbaycan gözellerinin tesvirine hesr edib. Vaqif az qala bütün şeirlerinde meşuqenin gözlerini, qaşlarını, saçlarını, yanaqlarını, ellerini, ayaqlarını, qedd-qametini, can alan baxışlarını tesvir edir. Belke de bu şeirler bize bir qeder yekreng görüne biler. Lakin nezere almaq lazımdır ki, şairin müasirleri bu eserleri tamamile başqa cür qebul etmişler. Kişinin qadının sifetini görmek ve onunla serbest şekilde ünsiyyete girmek imkânı olmayan müselman cemiyyetinde qadın gözelliyi daha tez ve hessaslıqla anlaşılırdı. Bu menada qadının gözellik elametlerini sadece sadalayan şeirler bele o zaman oxuculara aşkarda görülmesi mümkün olmayan obrazları tam tesevvür etmek eimkânı verirdi. Bu fikri bir çox edebiyyatlarda tesvir olunan sufi meclisleri de sübut ede biler. Bele ki, hemin meclislerde oxunan sevgi şeirleri de bezen dinleyicileri bayıltmaq qüdretine malik olurmuş. O dövrün kişi auditoriyası terefinden qadın gözelliyinin bele hessaslıqla qebul edilmesi Vaqifin şeirlerini dinleyenlere lezzet verirdi. Çünki: Onlar şairin senetkarlıq xüsusiyyetleri sayesinde öz tesevvürlerinde bir-birine benzrmeyen nazlı-qemzeli, qedd-qametli, iri, badamı gözlü, ağbuxaqlı, alyanaqlı, od baxışlı ve mütleq ağıllı-kamallı Azerbaycan gözellerini canlandıra bilirdil?r.” Böylece Molla Penah Vagif’in güçlü sanat kişiliğini öğrenmiş olduk.

Gerek Ankara’daki TÜRKSOY binasındaki, anma programında, gerekse Sakarya ili Kültür Sarayındaki Programda; Âşık Selahattin Dündar; Molla Penah Vagif’in “Muhammes” türündeki bir şiirini kendi yaptığı ve Azerbaycan ezgileri içeren bir müziği ile seslendirdi.

Âşık Selahattin Dündar’ın “Koşasazı” ile çalıp söylediği ve büyük alkış aldığı “GördümVagifi” redifli Muhammes şiirinin sözleri şöyle idi:

GÖRDÜM VAGİFİ

Ey saba yâre de ki avare gördüm Vagifi
Gam elinden bikes-i biçare gördüm Vagifi
Bağrı olmuş serbeser sedpare gördüm vagifi
Agibet salmış özünü odlara gördüm Vagifi
Gece gündüz müntezir didare gördüm Vagifi

Gaşlarından gayrı görmez ol mehrabı gözleri
Eylemez şemse nezer mehtabı görmez gözleri
Arizin ister güli sirabı görmez gözleri
Ağlar öyle gece gündüz xabı görmez gözleri
Yandırıpdır canını odlara gördüm Vagifi

Söyle ki başın üçün bir lütf gıl ey gülizar
Sallanıp servi revan tek bu yana eyle güzar
Gece gündüz derdi gem etmiş meni candan bizar
Görmeyeli didarını her dem çeker çok intizar
Gözlerini dikmiş baxar yollara gördüm Vagifi
Şair Molla Penah Vagif (1717-1797)
Benim de davet edildiğim ve plâketle onurlandırıldığım böyle bir etkinliği düzenleyen TÜRKSOY’u ve emeği geçenleri kutluyorum.

dundar_songul@hotmail.com
www.songuldundar.com

 


 


Bu Makaleye Henüz Yorum Yapılmamıştır. İlk Yorumu Siz Yapın!
YAZARLAR
CANLI YAYIN
Canlı Maç Sonuçları